منبع: بنیاد طراحی تعامل (IxDF) · بازنویسی آزاد: سپنتا پویا با کمک هوش مصنوعی · آبان ۱۴۰۵ · زمان مطالعه: حدود ۹ دقیقه

هشدار به‌روزرسانی (Update Alerts) چیست؟

💡 این متن «بازنویسی آزاد» است: ایده‌ها و مفاهیم مطلب اصلی با نگارش کاملاً مستقل فارسی و مثال‌های تازه بازگو شده‌اند و ترجمهٔ کلمه‌به‌کلمه نیست. بخش‌های افزودهٔ مترجم در جعبهٔ منبع مشخص شده‌اند. ترجمه و بازنویسی این متن با کمک هوش مصنوعی انجام شده است.

صبح گوشی را برمی‌دارید. روی صفحه سه اعلان هست. یکی می‌گوید دوستتان عکس تازه‌ای گذاشته. دومی می‌گوید کسی از یک دستگاه ناشناس وارد حساب بانکی‌تان شده. سومی می‌گوید «دلمان برایت تنگ شده، برگرد!». هر سه یک شکل دارند، یک صدا و یک جای صفحه. اما یکی را می‌خواستید، یکی را لازم داشتید و یکی را نه می‌خواستید و نه لازم داشتید.

طراحی هشدار به‌روزرسانی یعنی فرق گذاشتن میان همین سه. منبع این الگو را این‌طور شرح می‌دهد.

هشدار به‌روزرسانی چیست؟

هشدار به‌روزرسانی راهی بسیار دیدنی و مؤثر برای خبر دادن به کاربر از تغییرهای مهم و مرتبط با خود اوست. منبع می‌گوید به آن «جریان فعالیت» هم می‌گویند. طراحان با آن یا از تغییرهای کلی خبر می‌دهند، یعنی چیزهایی که به کل تجربه مربوط‌اند، یا از تغییرهای وابسته به موقعیت. یک نمونه‌اش فهرست به‌روزرسانی‌های دوستان است که هر بار با ورود به صفحهٔ شخصی نشان داده می‌شود.

منبع یادآوری می‌کند که واژهٔ «به‌روزرسانی» در یک دهه معنایش عوض شد. زمانی کاری بود که رایانه شب‌ها انجام می‌داد. امروز چیزی است که کاربر روزی چندین بار روی گوشی‌اش دنبالش می‌گردد. کاربران دوست دارند ببینند از آخرین بازدیدشان چه اتفاقی افتاده، و آن آخرین بازدید اغلب فقط چند دقیقه پیش بوده است.

خواستنی، لازم، یا فقط صدا

منبع به‌روزرسانی‌ها را در دو دستهٔ جدا می‌گذارد. یک دسته آن‌هایی‌اند که کاربر می‌خواهدشان و حتی دنبالشان می‌گردد، مثل فعالیت دوستان در یک شبکهٔ اجتماعی. دستهٔ دیگر آن‌هایی‌اند که لازم‌اند ولی کسی دنبالشان نمی‌گردد، مثل تغییر قوانین یا تغییرهای مهم حساب کاربری. این‌ها وقتی بی‌خبر سر می‌رسند، آزاردهنده‌اند. منبع می‌گوید هر دو در یک چیز مشترک‌اند: تجربه‌ای که دورشان ساخته می‌شود، با هشدار درست بهتر می‌شود.

نمودار بالای صفحه این دو دسته را روی دو محور می‌گذارد و یک دستهٔ سوم هم اضافه می‌کند که در منبع نیست. گوشهٔ پایین راست جای چیزهایی است که کاربر نه می‌خواهد و نه لازم دارد: تبلیغ عمومی، یا پیام‌هایی که فقط برای برگرداندن کاربر به اپ فرستاده می‌شوند. به نظر من این گوشه جای هیچ هشداری نیست. هر هشداری که آنجا بنشیند، از اعتبار بقیهٔ هشدارها هم کم می‌کند.

منبع یک نمونهٔ دیگر هم از دستهٔ «لازم» می‌آورد: نرم‌افزارهای اشتراکی. اگر هشدار درستی نباشد، کاربر مدت‌ها با نسخهٔ قدیمی کار می‌کند و رفع خطاها و قابلیت‌های تازه را از دست می‌دهد. نکته این است که چطور خبرش را بدهیم.

چرا هشدار به‌روزرسانی

منبع فایدهٔ اصلی را صرفه‌جویی در وقت و تلاش کاربر می‌داند. فرض کنید هشداری نبود. کاربر برای فهمیدن اینکه دوستانش چه کرده‌اند، باید یکی‌یکی سراغ صفحه‌هایشان می‌رفت و در محتوای هر کدام پیمایش می‌کرد. منبع یادآوری می‌کند که روی گوشی، این یعنی هدر رفتن وقت و باتری، که هر دو کمیاب‌اند. هشدار همهٔ این‌ها را در یک نگاه جمع می‌کند.

منبع دو ملاحظهٔ دیگر هم دارد. یکی بافت کاربر است: ممکن است کاربر هشدار را در حال راه رفتن ببیند. دیگری حساسیت ذهن به «صدا»ست. یک هشدار شاید فقط یک لحظه طول بکشد تا دیده شود، اما همان یک لحظه می‌تواند رشتهٔ فکر کاربر را پاره کند.

چطور هشدار خوب بسازیم

منبع چند قاعدهٔ عملی پیشنهاد می‌کند.

• - هر رویداد، یک تکهٔ کوچک: هر به‌روزرسانی را آن‌قدر خلاصه کنید که معنایش از بین نرود. منبع مثال کسی را می‌زند که از سفرش عکسی گذاشته و چند نفر را برچسب زده. دوستانش لازم نیست همهٔ این‌ها را در هشدار ببینند. کافی است بدانند چه نوع رویدادی اتفاق افتاده، تا اگر خواستند، بیشتر ببینند.
• - پیوند مستقیم: هشدار باید پیوندی داشته باشد که کاربر را مستقیم به خود رویداد ببرد. عکس پروفایل در ابتدای هشدار هم می‌تواند به صفحهٔ آن شخص پیوند داشته باشد.
• - چشمگیر، اما نه همه‌گیر: هشدار باید دیده شود، اما نباید کل صفحه را بگیرد. منبع می‌گوید معمولاً زمینهٔ پشت هشدار را کم‌رنگ می‌کنند تا رابطهٔ شکل و زمینه هشدار را برجسته کند.
• - بستن سریع: کاربر باید بتواند هشدار را فوراً ببندد و بلافاصله به کاری که می‌کرد برگردد.

منبع مثال اسلک را هم می‌آورد که به کاربر اجازه می‌دهد واژه‌های مشخصی را تعیین کند تا برایشان هشدار بگیرد. این تنظیم کمی عمیق‌تر در تنظیمات حساب پنهان شده، چون بیشتر کاربران به آن نیاز ندارند. این نمونهٔ خوبی از کنترل کاربر است بی‌آنکه رابط شلوغ شود.

از آخرین بازدید تا حالا

منبع یک قاعدهٔ دیگر هم دارد که شایستهٔ بخش جداگانه‌ای است. به‌روزرسانی‌ها باید تصویری لحظه‌ای از فعالیت دوستان و آشنایان باشند، نه فهرست کامل همهٔ رویدادهای تاریخ. پس بهتر است از یک نقطهٔ زمانی مشخص شروع شوند، مثلاً از امروز یا از هفته‌ای که کاربر وارد شده.

منبع می‌گوید هشدارها معمولاً وقتی ظاهر می‌شوند که کاربر وارد حسابش می‌شود، و فهرستی از اتفاق‌های بعد از آخرین ورودش را نشان می‌دهند. نمودار بالا همین منطق را نشان می‌دهد. چیزهایی که کاربر قبلاً دیده، جمع می‌شوند و فقط موارد تازه در هشدار می‌آیند. منبع هشدار می‌دهد که اگر پیام به‌روزرسانی کل صفحه را بگیرد، هدف صرفه‌جویی در وقت از بین می‌رود. به تعبیر منبع، هشدار باید «لقمه» باشد: مزه‌ای از آنچه گذشته، نه گزارش لحظه‌به‌لحظه.

افسانهٔ هشت ثانیه

این بخش نقدی بر بخشی از منبع است. منبع برای نشان دادن اهمیت کوتاه بودن هشدار، به نظرسنجی‌ای در سال ۲۰۱۵ اشاره می‌کند. به گفتهٔ منبع، طبق آن نظرسنجی میانگین دامنهٔ توجه انسان از دوازده ثانیه در سال ۲۰۰۰ به هشت ثانیه رسیده است. این عدد بعدها با این جمله معروف شد که «توجه ما از ماهی قرمز هم کوتاه‌تر است».

این عدد را جدی نگیرید. از یک گزارش بازاریابی آمده، نه از پژوهش علمی. پژوهشگران توجه بارها گفته‌اند که «دامنهٔ توجه» عدد ثابتی نیست و به کار، انگیزه و موقعیت بستگی دارد. همان کسی که از یک هشدار هشت‌ثانیه‌ای می‌گذرد، می‌تواند دو ساعت یک فیلم ببیند. جالب اینکه خود منبع هم از قول بروس مورتون، استاد روان‌شناسی، همین را می‌گوید. به گفتهٔ او، شاید ما توجهمان را جور دیگری میان فناوری‌ها تقسیم کنیم، اما این به این معنا نیست که توانایی توجهمان عوض شده است.

نتیجهٔ عملی منبع همچنان درست است: هشدار کوتاه بهتر است. اما دلیلش این نیست که مغز کاربر کوچک شده. دلیلش این است که هشدار وسط کار دیگری می‌رسد و هر ثانیه‌اش از آن کار دزدیده می‌شود.

خستگی از اعلان

این بخش در منبع نیست. منبع بیشتر از ساختن یک هشدار خوب می‌گوید. اما مشکل امروز معمولاً یک هشدار بد نیست، تعداد زیاد هشدارهاست. کاربری که روزی ده‌ها اعلان می‌گیرد، کم‌کم همه را بدون خواندن کنار می‌زند، از جمله آن یکی که واقعاً مهم بود. این نسخهٔ اعلانیِ اضافه‌بار اطلاعاتی است.

• - دسته‌بندی بر اساس اهمیت: هشدار امنیتی و پیام شخصی نباید با پیشنهاد خرید یک شکل و یک صدا داشته باشند. سیستم‌عامل‌های امروزی سطح‌های مختلفی برای اعلان دارند. از آن‌ها استفاده کنید.
• - جمع کردن، نه پخش کردن: ده لایک را در یک هشدار بگویید، نه در ده هشدار. خلاصهٔ روزانه برای خیلی از به‌روزرسانی‌ها بهتر از اعلان فوری است.
• - اجازه در لحظهٔ درست: اجازهٔ ارسال اعلان را همان لحظهٔ نصب نخواهید. وقتی بخواهید که کاربر دلیلش را می‌فهمد، مثلاً وقتی منتظر رسیدن یک سفارش است.
• - بدون فریب: عدد قرمز روی آیکون که برای برگرداندن کاربر بزرگ‌نمایی شده، یا اعلانی که وانمود می‌کند پیام شخصی است ولی تبلیغ است، از الگوهای فریبنده است.

هشدار به‌روزرسانی در بافت فارسی

این بخش هم افزودهٔ من است و از کار روی محصولات ایرانی می‌آید.

پیامک، کانال پرسروصدا. در ایران بسیاری از هشدارها هنوز با پیامک فرستاده می‌شوند. هشدار تراکنش بانکی و پیامک تبلیغاتی در یک صندوق کنار هم می‌نشینند. کاربر کم‌کم یاد می‌گیرد پیامک‌ها را نخواند، و هشدار مهم بانک هم لابه‌لای تبلیغ گم می‌شود. اگر محصولتان هم پیامک می‌فرستد، پیامک را برای هشدارهای واقعاً لازم نگه دارید.

اعلان‌هایی که نمی‌رسند. اعلان فوری در اپ‌های ایرانی به سرویس‌هایی وابسته است که گاهی با قطع اینترنت یا محدودیت‌ها درست کار نمی‌کنند. برخی اپ‌های ایرانی برای همین سرویس اعلان داخلی به کار می‌برند. نتیجه برای طراح این است که نمی‌شود فرض کرد هشدار حتماً رسیده. هشدار مهم باید در خود اپ هم، با ورود بعدی کاربر، دیده شود.

متن کوتاه فارسی. اعلان سیستم‌عامل متن را بعد از چند ده نویسه می‌برد. جملهٔ فارسی معمولاً کلمهٔ اصلی‌اش را دیرتر می‌آورد. «پرداخت شما با موفقیت انجام شد» را می‌شود به «پرداخت موفق بود» کوتاه کرد. کلمه‌ای که کاربر باید ببیند، اول بیاید.

زمان نسبی و شمسی. «۵ دقیقه پیش» و «دیروز» برای هشدار از تاریخ کامل خواناترند. برای موارد قدیمی‌تر، تاریخ شمسی با رقم فارسی بنویسید.

جمع‌بندی

هشدار به‌روزرسانی راهی است برای اینکه کاربر بدون جست‌وجو بفهمد چه چیزی عوض شده. منبع دو نوع آن را از هم جدا می‌کند: آنچه کاربر می‌خواهد و آنچه لازم دارد. قاعده‌هایش ساده‌اند: کوتاه، با پیوند مستقیم، چشمگیر ولی نه همه‌گیر، قابل‌بستن، و از آخرین بازدید به این طرف.

اگر یک جمله بماند، همین باشد: هر هشدار از اعتبار هشدار بعدی خرج می‌کند. هشداری که نه خواستنی است و نه لازم، اعتماد کاربر به بقیه را هم کم می‌کند.