مقالات تجربه کاربری - شبکهٔ ارزش
شبکهٔ ارزش
شبکهٔ ارزش 
شبکهٔ ارزش (Lattice of Value) چیست؟
💡 این متن «بازنویسی آزاد» است: ایدهها و مفاهیم مطلب اصلی با نگارش کاملاً مستقل فارسی و مثالهای تازه بازگو شدهاند و ترجمهٔ کلمهبهکلمه نیست. بخشهای افزودهٔ مترجم در جعبهٔ منبع مشخص شدهاند.
بعضی محصولها بهتر از رقیب نیستند. فقط تنها جاییاند که همه همزمان آنجا هستند. و این خودش یک مزیت است.
تعریف
شبکهٔ ارزش، چارچوبی است برای فهمیدن اینکه محصولها چطور از راه فایدهرسانی به چند گروه کاربر، پذیرش پیدا میکنند.
و صورتبندی منبع این است: «شبکهٔ ارزش بر ایدهٔ ساختن ارزش برای گروههایی از کاربران استوار است.»
و منطقش دو لایه دارد. هر بخش کاربری ارزش متمایزی از محصول میگیرد.
و ارزش اضافهای پدید میآید وقتی چند گروه کاربری همزمان همان محصول را بپذیرند.
و همین فایدهٔ مشترک است که پذیرش گستردهتری میسازد — بیشتر از محصولی که فقط مزیت منفرد به هر بخش میدهد.
خاستگاه
و این مفهوم را آلن دیکس — متخصص تعامل انسان و رایانه و استاد دانشگاه — در ۲۰۰۸ در سخنرانیای در دانشگاه صنعتی برلین پیشنهاد کرد.
و دیکس نویسندهٔ کتاب اثرگذار «تعامل انسان و رایانه» است، و در حال حاضر مدیر کامپیوتیشنال فاندری در دانشگاه سوانزی.
چطور کار میکند
و سازوکارش از راه گروههای کاربری بههمپیوسته کار میکند، جایی که پذیرش از سوی یک بخش، ارزش محصول را برای بقیه بالا میبرد.
و ساختن ارزش دو سویه دارد:
- - گروههای مختلف فایدههای متمایزی میخواهند.
- - ارزش مشترک از پذیرش میانگروهی پدید میآید.
- - و این گزارهٔ ارزشِ لایهلایه، موقعیت بازار را تقویت میکند.
و کلمهٔ «شبکه» در نام این مفهوم دقیق است و اتفاقی نیست. شبکه ساختاری است که در آن هیچ گرهای تنها معنا ندارد.
نمونهٔ سامانهٔ عامل
و منبع این را با سامانههای عامل نشان میدهد.
و توسعهدهندهٔ نرمافزار سکویی برای اپلیکیشنهایش میخواهد. و کاربر رایانهای میخواهد که کار کند.
و وقتی هر دو گروه همان سامانهٔ عامل را بپذیرند، توسعهدهنده مشتری پیدا میکند و کاربر اپلیکیشن — و این تقویت متقابل، چیزی است که هیچکدام تنها به دست نمیآورند.
و همین تابآوری بازار ویندوز مایکروسافت را توضیح میدهد، با وجود جایگزینهای رایگانی مثل لینوکس.
و هزینههای جابهجایی اینهاست: جایگزینکردن بومسازگان نرمافزاری · بازآموزی کاربران · و ریسک ناسازگاری با سامانههای شرکای تجاری.
و مورد آخر ظریفترین است، چون هزینهای است که تصمیم شما را به تصمیم دیگران گره میزند.
یعنی حتی اگر جابهجایی برای شما ارزان باشد، ممکن است شرکای کاریتان نتوانند همراهی کنند.
در طراحی
- - گروههای کاربری متمایزی را که به محصول نیاز دارند شناسایی کنید.
- - فایدههایی طراحی کنید که مشخصاً به هر بخش پاسخ دهند.
- - وابستگیهای متقابلی بسازید که پذیرش همزمان را پاداش دهند.
- - و بدانید که ارزش شبکهای، دفاع رقابتی است — رقیب باید نه فقط بر محصول، بلکه بر کل بومسازگانش غلبه کند.
و بند سوم سختترینشان است، چون وابستگی متقابل چیزی نیست که بشود بعداً اضافه کرد.
و باید از ابتدا در ساختار محصول باشد — یعنی کاری که یک گروه انجام میدهد، باید خروجیای بسازد که گروه دیگر مصرفش کند.
جمعبندی منبع
و نتیجهگیری منبع این است: محصولهای موفق شبکههای ارزشی میسازند که در آنها پذیرش هر گروه، گزارهٔ ارزش را برای بقیه تقویت میکند.
و این اثر شبکهای پس از رسیدن به «جرم بحرانی» خودپایدار میشود — و از آن پس، پذیرش نسبتاً خودمختار پیش میرود.
مسئلهٔ مرغ و تخممرغ
این بخش افزودهٔ من است، چون منبع میگوید جرم بحرانی چه میکند و نمیگوید چطور به آن میرسید.
و مسئله این است: گروه اول چرا باید بیاید، وقتی گروه دوم هنوز نیامده؟
و سه راهحل شناختهشده وجود دارد.
یک: یک طرف را بهتنهایی ارزشمند کنید. محصول باید برای گروه اول کار کند، حتی وقتی هیچکس دیگری نیست.
و نمونهٔ کلاسیکش ابزارهایی است که اول ابزار فردی بودند و بعد شبکه شدند — یعنی به کاربر تنها هم چیزی میدادند.
دو: یک طرف را یارانه بدهید. برای سمتی که سختتر جذب میشود، هزینه را صفر کنید یا حتی پول بدهید.
و همان کاری است که سکوها با توسعهدهندهها میکنند: ابزار رایگان، مستندات رایگان، سهم درآمد بیشتر.
سه: از یک بازار باریک شروع کنید. جرم بحرانی در یک شهر یا یک صنعت، خیلی کمتر از جرم بحرانی در کل بازار است.
و همانطور که در انتشار نوآوری نوشتم، پذیرش از حاشیه شروع میشود و بعد گسترش مییابد — نه از مرکز.
گروهها را چطور پیدا کنید
و بند اول توصیههای طراحی — «گروههای کاربری متمایز را شناسایی کنید» — ساده به نظر میرسد و نیست.
و دلیلش این است که گروه دوم اغلب کاربر شما نیست.
و آزمون عملیاش یک پرسش است: چه کسی از کارِ کاربر شما سود میبرد، بدون آنکه خودش کاربر باشد؟
و پاسخهای معمول اینهاست: کسی که محتوا مصرف میکند · کسی که به داده نیاز دارد · کسی که میخواهد به این کاربران برسد · و کسی که ابزارِ رویش میسازد.
و همانطور که در نقشهٔ بومسازگان نوشتم، اینها معمولاً روی نقشهٔ محصول دیده نمیشوند — چون نقشههای محصول فقط کاربر را میکشند.
و یک نکتهٔ عملی: گروه دوم را از میان کسانی انتخاب کنید که همین حالا دستی این کار را انجام میدهند.
و اگر کسی همین حالا هزینه میکند تا به داده یا کاربران شما دسترسی پیدا کند، او طرف دوم شبکه است و خودش نمیداند.
روی دیگر سکه
و این بخش هم افزودهٔ من است، چون منبع شبکهٔ ارزش را فقط بهعنوان مزیت میبیند.
و آن روی دیگر این است: همان هزینهٔ جابهجایی که رقیب را بیرون نگه میدارد، کاربر را هم زندانی میکند.
و پرسش تفکیککننده همان است که در اثر آیکیا آوردم: آیا کاربر میماند چون ارزش میگیرد، یا چون رفتن گران است؟
ارزش شبکهای مشروع: کاربر میتواند برود، و نمیرود — چون آنجا چیزی هست که جای دیگری نیست.
قفل: کاربر میخواهد برود، و نمیتواند — چون دادهاش قابل بردن نیست یا شرکای کاریاش نمیتوانند.
و تفاوت عملیشان در یک چیز است: قابلیت خروج داده.
و محصولی که خروجی استاندارد میدهد و باز هم کاربرانش میمانند، واقعاً شبکهٔ ارزش ساخته است.
در بافت فارسی
یک: بازار کوچکتر، جرم بحرانی کمتری میخواهد. و این مزیت است، نه محدودیت.
و شبکهای که در ایران به جرم بحرانی میرسد، با تعداد کاربری بسیار کمتر از معادل جهانیاش کار میکند — و همین ورود را ممکن میکند.
دو: هزینهٔ جابهجایی اینجا از جنس دیگری است. کاربر ایرانی به قطعشدن سرویس عادت کرده، پس سرمایهگذاری بلندمدت در یک سکو را با احتیاط بیشتری انجام میدهد.
و نتیجهٔ عملیاش این است که دفاع رقابتی از راه قفل، اینجا ضعیفتر کار میکند — چون کاربر از اول فرض کرده ممکن است مجبور شود برود.
سه: گروه دومِ کمهزینهتر، اغلب فروشنده است نه توسعهدهنده. در بازار محلی، سکوهایی که جواب دادهاند معمولاً دو طرفشان کاربر و کسبوکار کوچک بوده.
و دلیلش این است که جامعهٔ توسعهدهندهٔ محلی کوچک است و یارانهدادن به آن به جرم بحرانی نمیرسد.
چهار: وابستگی به سکوی خارجی، شبکهٔ ارزش شما را اجارهای میکند. اگر لایهٔ پرداخت یا نقشه یا احراز هویتتان بیرونی است، شبکهتان مال شما نیست.
و راه عملیاش این است که حداقل یکی از دو طرف شبکه را کاملاً در اختیار خودتان نگه دارید. شبکهای که هر دو سرش به سرویس بیرونی وصل است، یک شبانه از بین میرود.
جمعبندی
- - شبکهٔ ارزش، چارچوبی برای فهم پذیرش محصول از راه فایدهرسانی به چند گروه کاربر است
- - هر بخش ارزش متمایزی میگیرد، و ارزش اضافه وقتی پدید میآید که چند گروه همزمان بپذیرند
- - آلن دیکس · ۲۰۰۸ · دانشگاه صنعتی برلین — نویسندهٔ «تعامل انسان و رایانه» و مدیر کامپیوتیشنال فاندری در سوانزی
- - نمونه: توسعهدهنده سکو میخواهد و کاربر رایانهٔ کارآمد — و پذیرش همزمان، به هر دو چیزی میدهد که تنها به دست نمیآورند
- - و همین تابآوری ویندوز را در برابر لینوکس رایگان توضیح میدهد
- - هزینههای جابهجایی: بومسازگان نرمافزاری · بازآموزی · و ناسازگاری با شرکای تجاری
- - و مورد آخر ظریفترین است: هزینهای که تصمیم شما را به تصمیم دیگران گره میزند
- - در طراحی: گروهها را بشناسید · فایدهٔ اختصاصی بسازید · وابستگی متقابل بسازید · و بدانید این دفاع رقابتی است
- - و وابستگی متقابل چیزی نیست که بشود بعداً اضافه کرد
- - سه راه رسیدن به جرم بحرانی: یک طرف را تنها ارزشمند کنید · یک طرف را یارانه بدهید · از بازار باریک شروع کنید
- - گروه دوم اغلب کاربر شما نیست: بپرسید چه کسی از کارِ کاربر شما سود میبرد، بدون آنکه خودش کاربر باشد
- - روی دیگر سکه: همان هزینهٔ جابهجایی که رقیب را بیرون نگه میدارد، کاربر را هم زندانی میکند
- - و تفاوت ارزش شبکهای با قفل، در قابلیت خروج داده است
- - و در فارسی: جرم بحرانی کمتری لازم است · دفاع از راه قفل ضعیفتر کار میکند · طرف دوم اغلب کسبوکار کوچک است · و یک سر شبکه را در اختیار خودتان نگه دارید
منبع
این نوشته «بازنویسی آزاد» است از مطلب What is the Lattice of Value? در وبسایت بنیاد طراحی تعامل (Interaction Design Foundation — IxDF؛ بدون نام نویسندهٔ مشخص). مفاهیم پایه — تعریف شبکهٔ ارزش بهعنوان چارچوبی برای فهم پذیرش محصول از راه فایدهرسانی به چند گروه کاربر و نقلقولش دربارهٔ استوار بودن بر ایدهٔ ساختن ارزش برای گروههایی از کاربران، گرفتن ارزش متمایز توسط هر بخش، پدید آمدن ارزش اضافه با پذیرش همزمان چند گروه، و ساختن پذیرش گستردهتر نسبت به محصول با مزیت منفرد؛ خاستگاه یعنی پیشنهاد آلن دیکس متخصص تعامل انسان و رایانه در ۲۰۰۸ در سخنرانی دانشگاه صنعتی برلین و نویسندگی کتاب «تعامل انسان و رایانه» و مدیریت کامپیوتیشنال فاندری در دانشگاه سوانزی؛ سازوکارش از راه گروههای بههمپیوسته و بالابردن ارزش برای بقیه با پذیرش یک بخش، و سه بند ساختن ارزش دو سویه یعنی خواستن فایدههای متمایز و پدید آمدن ارزش مشترک از پذیرش میانگروهی و تقویت موقعیت بازار؛ نمونهٔ سامانهٔ عامل و نیاز توسعهدهنده به سکو و نیاز کاربر به رایانهٔ کارآمد و تقویت متقابل، توضیح تابآوری بازار ویندوز در برابر جایگزین رایگان لینوکس، و سه هزینهٔ جابهجایی یعنی جایگزینی بومسازگان نرمافزاری و بازآموزی کاربران و ریسک ناسازگاری با سامانههای شرکای تجاری؛ چهار توصیهٔ طراحی یعنی شناسایی گروههای متمایز و طراحی فایدهٔ اختصاصی و ساختن وابستگی متقابل پاداشدهنده به پذیرش همزمان و دانستن اینکه ارزش شبکهای دفاع رقابتی است و رقیب باید بر کل بومسازگان غلبه کند؛ و جمعبندی دربارهٔ ساختن شبکههای ارزش و خودپایدار شدن اثر شبکهای پس از رسیدن به جرم بحرانی و خودمختار شدن پذیرش — از این منبع گرفته شده. متن فارسی، ساختار بخشها و همهٔ تحلیلها کاملاً مستقل نوشته شدهاند.
متن مطلب اصلی تحت هیچ لایسنس بازی منتشر نشده است؛ به همین دلیل اینجا ترجمهٔ کلمهبهکلمه ارائه نشده و متن کامل انگلیسی (بههمراه همهٔ منابع مرتبط) در لینک زیر در دسترس است.
بخشهای افزودهٔ مترجم: صورتبندی آغازین دربارهٔ محصولهایی که بهتر نیستند و فقط تنها جای حضور همهاند؛ تحلیل دقت کلمهٔ «شبکه» در نام مفهوم و گزارهٔ اینکه هیچ گرهای تنها معنا ندارد؛ برجستهکردن سومین هزینهٔ جابهجایی بهعنوان ظریفترین و گزارهٔ گرهخوردن تصمیم فرد به تصمیم دیگران و ناتوانی احتمالی شرکای کاری؛ تحلیل سختبودن بند سوم توصیههای طراحی و گزارهٔ اینکه وابستگی متقابل بعداً اضافه نمیشود و باید از ابتدا در ساختار باشد با صورتبندی مصرف خروجی یک گروه توسط گروه دیگر؛ کل بخش «مسئلهٔ مرغ و تخممرغ» شامل طرح مسئلهٔ نیامدن گروه اول پیش از گروه دوم، و سه راهحل یعنی تنها ارزشمند کردن یک طرف با نمونهٔ ابزارهای فردیِ بعد شبکهشده، یارانهدادن به طرف سختجذب با نمونهٔ ابزار و مستندات رایگان و سهم درآمد، و شروع از بازار باریک با پیوندش به انتشار نوآوری و گزارهٔ شروع پذیرش از حاشیه؛ کل بخش «گروهها را چطور پیدا کنید» شامل گزارهٔ کاربر نبودن گروه دوم، پرسش آزمون، چهار پاسخ معمول، پیوندش با ندیدن این گروهها در نقشههای محصول، و قاعدهٔ انتخاب گروه دوم از میان کسانی که همین حالا دستی این کار را میکنند؛ کل بخش «روی دیگر سکه» شامل گزارهٔ زندانیکردن کاربر با همان هزینهٔ جابهجایی، پرسش تفکیککننده، دو نمونهٔ متقابل ارزش شبکهای مشروع و قفل، و معرفی قابلیت خروج داده بهعنوان تفاوت عملیشان؛ و کل بخش بافت فارسی شامل مزیتبودن جرم بحرانی کمتر در بازار کوچک، جنس متفاوت هزینهٔ جابهجایی بهدلیل عادت به قطع سرویس و ضعیفتر کارکردن دفاع از راه قفل، فروشندهبودن طرف دوم بهجای توسعهدهنده بهدلیل کوچکی جامعهٔ توسعهدهندهٔ محلی، و اجارهایشدن شبکه با وابستگی به سکوی خارجی و قاعدهٔ نگهداشتن حداقل یک سر شبکه در اختیار خود
تصاویر: هیچ تصویری از مطلب اصلی بازتولید نشده است. هر سه نمودار این صفحه طراحی مستقل مترجم است.
مشاهدهٔ مطلب اصلی
مترجم: سپنتا پویا
طراح ارشد محصول. مقالات تخصصی UI/UX را با حفظ ساختار و لحن نسخهٔ اصلی به فارسی برمیگردانم.
دربارهٔ من